Zout onder Onstwedde

Mijn ouders zijn laatst naar Groningen verhuisd. Als Amsterdammer heb je al snel de neiging om alles buiten Amsterdam aan te duiden als ‘ergens in het Oosten’, ‘de Provincie’ of ‘het platteland’. Maar waar zij heen zijn gegaan, daarop zijn deze termen zeker van toepassing. Ze hebben een mooie boerderij in een prachtig gebied met een heel grote achtertuin in Onstwedde. Ik had dan ook niet verwacht dat ik de naam Onstwedde ooit op een andere manier tegen zou komen. Groot was mijn verbazing dan ook toen ik in een presentatie over zoutlagen de naam Onstwedde hoorde noemen. Onder de boerderij van mijn ouders zit bijna puur zout. Een enorme berg van zout van 3,5 km hoog en 6 km breed.

De famillie in Onstwedde
De famillie in Onstwedde

Er blijkt een zoutlaag onder Noord-Nederland te liggen die zich uitstrekt van Engeland tot Polen. Uit de zoutlagen steken pilaren van zout, zoals onder Onstwedde. De huidige theorie is dat er vroeger een zee was die meerdere keren is opgedroogd, omdat het klimaat toen veel warmer was dan tegenwoordig en weer vol gestroomd is, waardoor de zoutlaag gevormd is. Dat de pilaren zijn gevormd wordt verklaard door aan te nemen dat het zout omhoog is geduwd door de bovenliggende lagen. De lagen bovenop het zout zouden een kleinere dichtheid hebben dan het zout zelf.
De spreker, Stef Heerema, geeft een andere verklaring voor de uitgestrekte zoutlaag. Hiermee verklaart hij ook het ontstaan van de pilaren en nog enkele andere kleinere details in de gelaagdheid van de zoutlaag. Boeiend om zo iets te onderzoeken ook al is zijn eindconclusie over een recente wereldwijde overstroming voor de algemeen geaccepteerde wetenschap van vandaag onaanvaardbaar.
Ik probeer via een serie experimenten te onderzoeken of ik iets kan zeggen over de betrouwbaarheid van de laatste verklaring. In het kort komt het hier op neer. Gesmolten zout stroomt vanuit de aarde als lava op de bodem van de zee. Door het verschil in temperatuur stolt de bovenste laag van het gesmolten zout. Door scheuren in de korst komt het gesmolten zout in contact met het koude water. Het water begint daar te koken. Boven de scheur ontstaat een kolom van opstijgende waterdampbellen. Het vloeibare zout komt dan omhoog en stolt in de vorm van reusachtige pilaren.

benodigdheden

Het eerste experiment dat ik gedaan heb laat simpelweg zien wat er gebeurt als er twee lagen vloeistoffen op elkaar liggen met verschillende dichtheid en er een kolom met kleinere dichtheid door de bovenste laag steekt. Ik heb water met een blauwe kleurstof in een aquarium gegoten. Daarover goot ik wasbenzine met een kleinere dichtheid. Terwijl ik de bovenkant van een holle buis afdekte stak ik deze door de bovenste laag heen naar de onderste laag. Ik haalde mijn hand van de opening af en zag het water de buis ingaan. Daarbij valt op dat het blauwe water niet tot aan de bovenste rand van de wasbenzine komt. De ‘wet van de communicerende vaten’1Ā zegt: in twee vaten die met elkaar verbonden zijn, zal de vloeistof in beide vaten altijd even hoog zal staan. Dit geldt niet in mijn experiment, omdat de dichtheid van het water (1,0 gram per mL) groter is dan de dichtheid van de wasbenzine (0,7 gram per mL). Het water zal net zo hoog komen totdat de dichtheid van het water plus de lucht erboven gelijk zijn aan de dichtheid van de wasbenzine.
Het experiment bewijst natuurlijk niets. Het maakt het alleen wat makkelijker om te snappen hoe het zit met vloeistoffen die omhoog geduwd worden door vloeistoffen die er bovenop liggen, zelfs als die bovenste vloeistof een kleinere dichtheid heeft. In volgende experimenten wil ik onderzoeken wat er gebeurt wanneer er geen buis door de vloeistof gestoken wordt, maar dat er op een andere manier een kolom van lucht gemaakt wordt.

1Wet van de communicerende vaten

One thought on “Zout onder Onstwedde

Comments are closed.